Eeuwen geleden verdwenen stadspoort Roermond gevonden

Stokoude muurresten van een eeuwen geleden verdwenen stadspoort. Ze zijn nu even te zien bij het Zwartbroekplein in Roermond. Bij werkzaamheden aan de singels rond de oude binnenstad zijn deze week artefacten van de middeleeuwse verdedigingswerken gevonden.

Een minuscuul geplaveid straatje ligt al sinds de 19e eeuw verscholen onder het maaiveld bij het Zwartbroekplein, een van de drukste verkeerspunten van Roermond. Ook in voorbije eeuwen was deze zuidelijke toegang tot de stad al een druk knooppunt. Toen liepen al mensen over het straatje dat nu weer even daglicht krijgt.

Poort teruggevonden

“Dit oude keienstraatje hoorde bij de Zwartbroekpoort. We denken dat we hier fragmenten van die poort hebben gevonden”, zegt Chris Meys, coördinator erfgoed van de gemeente Roermond. Hij is vrij zeker van zijn zaak want oude archiefstukken ondersteunen de vondst: “We vergelijken deze vondst met oud kaartmateriaal van Roermond. Maar helemaal zeker is het overigens nog niet, archeologen en bouwhistorici moeten nog nader onderzoek doen.”

Al eeuwen druk

De Zwartbroekpoort was de zuidelijke toegang tot de stad. Reizigers en stadsbewoners liepen vanuit de binnenstad eerst onder het poortgebouw door, dan over een brug die een droge gracht overspande. Vandaar ging je het buitengebied in. Opmerkelijk genoeg is deze plek, het Zwartbroekplein, nog steeds het zuidelijke knooppunt van Roermond.

Wethouder Jonathan Felix (VVD, Monumenten en archeologie) noemt het een mooie vondst, maar hij is ook weer niet heel verbaasd. “Op het moment dat je hier gaat graven weet je dat je dingen uit het verleden gaat tegenkomen.”

Stadsmuur verdwenen

Dat de muurresten bij het Zwartbroekplein nu aan het licht zijn gekomen is inderdaad niet vreemd. De singelstructuur rond de binnenstad is aangelegd op de plek waar ooit de stadsmuur met poorten en torens heeft gestaan. Die verdedigingsgordel werd twee eeuwen geleden bijna helemaal afgebroken; alleen de Rattentoren aan de noordkant staat er nog in volle glorie. Aan die kant van de stad – tegenover het Outlet Center – zijn ook nog enkele restanten van de middeleeuwse stadsmuur zichtbaar.

Skyline

Het is ongetwijfeld een indrukwekkende skyline geweest. Reizigers die in de 16e eeuw Roermond naderen, zien een stad die omhuld is door een hoge stadsmuur met 24 torens en 10 stadspoorten. Dat is te zien op een kaart die Jacob van Deventer maakte omstreeks 1550. Later in de 16e eeuw zal de skyline ingrijpend veranderen; veel torens worden afgeplat om er geschut op te kunnen plaatsen.

Veilig

Tot laat in de 18e eeuw leven de inwoners van Roermond veilig achter hun dikke vestingmuur, die vaak aangepast werd aan nieuwe inzichten over oorlogvoering en belegering. De stadsverdediging werd ingrijpend veranderd: de eerste verdedigingslinie bestond uit een omwalling van opgeworpen aarde met daarop een houten palissade die rond 1200 werd aangebracht.

Het waren de graven van Gelre die ergens in de 13e eeuw besloten dat Roermond strategisch zo belangrijk was, dat de aarden wal vervangen moest worden door een degelijke stenen muur. Die muur bleek in de volgende eeuw te krap en werd vervangen door een tweede, ruimer bouwwerk met een lengte van 2.895 meter. Opvallend genoeg werd in de late middeleeuwen opnieuw een aarden wal aan de binnenkant opgeworpen om de muur te verstevigen tegen het steeds krachtigere geschut van belegeraars.

Vier belangrijke poorten

Een toren en enkele muurrestanten resteren daar nog van. En sinds deze week dus ook de verstopte restanten van de zuidelijke stadspoort. Niet de minste poort overigens want samen met de Venlose Poort, de Maasnielderpoort en de Brugpoort behoorde de nu aangetroffen poort tot de vier belangrijkste van de stad.

Wat betreft de Zwartbroekpoort, ook wel Kapellerpoort: de gevonden muurresten zijn wellicht overblijfselen van de fundering van twee 14e-eeuwse poortgebouwen. Tussen die twee gebouwen lag een brug.

Afbraak vestingmuur

Eind 18e eeuw is de vestingmuur van Roermond in onbruik geraakt. In 1782 besluit keizer Jozef II dat de vesting Roermond opgegeven kan worden en daarom kan de stadsmuur met poorten en torens afgebroken worden. Daar nemen de burgers van Roermond ruim de tijd voor. Pas tussen 1830 en 1843 wordt flink gesloopt in het kader van een soort werkverschaffing. Alleen de Rattentoren blijft gespaard, waarschijnlijk omdat er een hooggelegen kerkhof aan grenst.

Zand erover

De restanten van de Zwartbroekpoort of Kapellerpoort zijn nu even te zien en de gemeente heeft er een informatiebord neergezet. Wie belangstelling heeft moet niet lang wachten om iets te kunnen zien van de eeuwenoude funderingen. “Waarschijnlijk gaat er weer zand over. Dit is een van de drukste verkeersknooppunten van Roermond. Hier komen plantvakken en fietspaden. Het is niet altijd mogelijk om erfgoed zichtbaar te houden”, vertelt wethouder Felix.

Blijvende verwijzing

Richting de Zwartbroekstraat komt er wel een verwijzing naar de voormalige stadspoort. Dat heeft de gemeenteraad al in 2024 besloten. Er komen zuilvormige bomen en spots die gaan accentueren dat je hier ooit de middeleeuwse stad binnenkwam.

Voor erfgoedcoördinator Meys blijft de ontdekking bijzonder. “Het is een puzzelstukje uit de Roermondse stadsgeschiedenis. Oude kaarten kun je nu weer beter vergelijken met overblijfselen die in de ondergrond zijn aangetroffen. Zo wordt de puzzel steeds completer.”