Column: Hoe een gegund bosje bloemen de onafhankelijke journalistiek onder druk zet

Stel je voor: de fractievoorzitter van D66 in de Tweede Kamer heeft een eigen programma bij de NOS. Voor een tv-camera geeft hij de hoofdredacteur een bloemetje, interviewt hem vervolgens 18 minuten lang en looft hem uitgebreid. De fractievoorzitter spreekt zelfs van ‘wij van de omroep’. De hoofdredacteur, verantwoordelijk voor de inhoud, besluit vervolgens het interview op eigen zender uit te zenden.

Te gek om waar te zijn, toch? En als het al zou gebeuren, is het voorpaginanieuws. De koppen kan ik al bedenken: schijn van belangenverstrengeling, mogelijk vriendjespolitiek, journalistieke onafhankelijkheid onder druk.

Toch gebeurt het. In Roermond. Weliswaar wat kleiner van aard, maar hetzelfde scenario. In een recente uitzending van Sjtadsomroop Remunj (online actief als Roermond.Nieuws) gaat fractievoorzitter Dré Peters van de LVR, de grootste partij in de gemeente, op bezoek bij hoofdredacteur Rob Hompe (74).

In het programma Zégk ut mit blome van Ömer overhandigt Peters hem een bloemetje vanwege diens ziekte. Sympathiek en gegund, zonder meer. Maar het moment wordt met een minutenlang interview uitgezonden door een medium dat door wil als publieke lokale omroep.

Als hoofdredacteur van streekomroep VML Nieuws gaan bij mij alle alarmbellen af als een prominent politicus een hoofdredacteur lovend en kritiekloos ‘interviewt’ op diens eigen kanaal. De omgekeerde wereld.

Zeker als Peters ook nog meermaals suggereert dat de overheid en ondernemers de omroep financieel kunnen steunen. “Als er mensen zijn die ons commercieel kunnen ondersteunen, dan zou dat natuurlijk geweldig zijn, he”, zegt Peters. Ik zie het Jan Paternotte als fractievoorzitter van de grootste partij in ons land bij de NOS nog niet zeggen.

De bewuste uitzending, tekst gaat verder onder de video:

‘Schijn van belangenverstrengeling’

De LVR stemde vorig jaar als enige partij vóór de Sjtadsomroop als lokale omroep. De zendmachtiging ging uiteindelijk naar RTV Roermond, beter bekend als ML5. Onderdeel van het samenwerkingsverband VML. De gemeenteraad, op de LVR na, nam daarmee het advies over van het gerenommeerde onderzoeksbureau MANL, ingehuurd door het gemeentebestuur. De Sjtadsomroop Remunj is nog steeds in bezwaar daartegen en ziet zichzelf als betere optie.

Het onderzoeksbureau oordeelde onder meer over de Sjtadsomroop, dat de aanvraag trouwens deed vanuit een andere stichting: ‘De beoordelingscommissie is zeer kritisch op de verwevenheid met de commerciële entiteiten en geeft aan dat door de wijze van positionering, de wijze van financieren en de wijze van programmering de schijn van belangenverstrengeling ontstaat.’

De minister heeft onlangs een nieuwe Mediawet voorgedragen waarin staat dat de lokale omroepen moeten samensmelten in een streekomroep en flink moeten investeren in professionele journalistiek, waar wij met VML al op voorsorteren.

Elke professionele journalist vindt zijn journalistieke onafhankelijkheid heel belangrijk, zo niet het belangrijkste. Journalisten hebben de taak om burgers te informeren en worden gezien als vierde macht om de overheid te controleren. In dat licht schuurt dit soort nabijheid. Hoe kritisch kun je nog zijn op een politieke partij als de voorman een programma bij je heeft, je voor de camera bloemen komt brengen, je als hoofdredacteur prijst, tegelijkertijd een pleidooi houdt voor je omroep en geldschieters voor je zoekt? Ik zou het zelf niet willen.

‘Geen dure journalisten’

De hoofdredacteur van de Sjtadsomroop doet in dezelfde uitzending nog een opmerkelijke uitspraak: “De kracht van onze omroep is dat je eigenlijk met heel weinig inspanning, geen dure journalisten of weet ik wat allemaal, laagdrempelig met een uurtje per dag vijf berichten kunt plaatsen. Dat is toch geweldig.”

Hij stelt dat op zijn website unieke berichten staan, niet gekopieerd van andere journalisten. Helaas herken ik mij daar niet in. Neem bijvoorbeeld ons bericht over kritiek op het concert van Guido Dieteren in Roermond, met daarin een interview met de fractievoorzitter van de SPR.

Het artikel op Roermond.Nieuws hierover heeft precies dezelfde opbouw en bevat dezelfde citaten van de SPR-voorvrouw. Zij bevestigt desgevraagd dat ze Roermond.Nieuws niet heeft gesproken. Het is niet de eerste keer dat onze artikelen zonder bronvermelding worden overgenomen door de stadsomroep.

Hetzelfde onderzoeksbureau concludeerde ook dat de Sjtadsomroop ‘overall geen goed beeld heeft van de taak en positie van een publiek lokale omroep’. Gezien mijn ervaringen en de uitlatingen in de uitzending kan ik me daar zeker iets bij voorstellen.

Laat ik ook realistisch blijven: het lokale karakter van de Sjtadsomroop spreekt veel mensen aan en met de vrijwilligers maken ze veel programma’s. Ze doen iets waar behoefte aan is. Maar ik hoop dat ze ook kritisch naar zichzelf durven te kijken. Bereik alleen is niet genoeg. Publieke journalistiek vraagt om afstand tot de macht, kritische controle en professionele standaarden. De belangrijkste motieven om tot een professionele publieke streekomroep te komen.

Journalistiek is immers een vak dat bescherming en erkenning verdient, zo zegt journalistenvakbond NVJ niet voor niets. Vandaar ook deze column. Niet om de confrontatie te zoeken, maar vanuit de noodzaak publiekelijk een grens te trekken.

De kernvraag blijft: hoe onafhankelijk kun je zijn als de afstand tot de politiek zo klein wordt? Kun je dan wel door als (publieke lokale) omroep, of als streekomroep straks? Dat is geen persoonlijke kwestie, maar een ethische en journalistieke.

Randy Beaumont is sinds januari 2025 hoofdredacteur van VML Nieuws, een samenwerkingsverband van de publieke lokale omroepen ML5, WeertFM, SOL2 en OR6. Het is de bedoeling dat in 2028 alle publieke lokale omroepen opgaan in 80 streekomroepen. VML sorteert daar voor de regio Midden-Limburg alvast op voor.