Overleden kerkhistoricus Peter Nissen bleef zijn hele leven zoeken

De vrijdag overleden kerkhistoricus en theoloog Peter Nissen uit Swalmen bleef zijn hele leven zoeken in het geloof. Daarover zijn de mensen die hem gekend hebben het allemaal roerend eens. “Hij heeft de ruimte genomen om te kijken wat bij hem paste.”

Mild, hartelijk en erudiet. Zo beschrijft pater Henk Erinkveld, rector van klooster Wittem, de vrijdag 6 februari aan een herseninfarct overleden kerkhistoricus en theoloog. Maar hij noemt Nissen ook ‘zoekend’. Die omschrijving komt bij meer mensen terug als ze reflecteren op het leven en werk van de in Swalmen geboren en in Linne opgegroeide Nissen.

Bisschop Gijsen

Tof Thissen, oud-GroenLinks-wethouder en Eerste Kamerlid, zat op het gymnasium in Roermond met Nissen in de klas. Ze ontmoetten elkaar nog regelmatig en ook Thissen zag dat theoloog Nissen zijn leven lang op zoek was in het geloof.

Aanvankelijk koos Nissen voor de orthodoxe stroming binnen de kerk, de lijn van de toenmalige bisschop Jo Gijsen. Maar het duurde niet lang of hij belandde aan de progressieve kant van de politiek: “In 1977 was hij aanwezig bij de oprichting van de PSP-afdeling in Roermond”, weet Thissen zich te herinneren. Volgens hem is Nissen die politieke stroming altijd trouw gebleven. Ook nadat de PSP (Pacifistisch Socialistische Partij, red.) opging in GroenLinks.

Protestant

Het zoeken van Peter Nissen ging zijn hele leven door. Hoewel hij een hartstochtelijk rooms-katholiek was, koos hij in 2010 voor de Remonstrantse Broederschap, een vrijzinnige protestantse stroming.

“Naar mijn gevoel begon het wat bedompt te ruiken in de rooms-katholieke kerk. Met name de toenemende tendens van het terugschroeven van vernieuwingen die voortkwamen uit het Tweede Vaticaans Concilie stond me tegen”, zei Nissen in 2014 in het L1 Radio-programma Stemmingmakers.

Hij stoorde zich ook aan volgens hem conservatieve ideeën over de maagdelijke geboorte en lichamelijke verrijzenis van Christus.

Zwalken

Dat zwalken nemen sommige mensen hem kwalijk, zegt Erinkveld. “Maar ik vond hem een kritisch en geëngageerd christen.” Theoloog Koos Linders die wil promoveren op de Franciscanen in Heerlen mist met het overlijden van Nissen zijn promotor.

Linders voerde uitgebreide gesprekken met Nissen en weet dat die zich vooral stoorde aan de plaats van de vrouw in de kerk, het celibaat en conservatieve dogma’s. Linders: “Nissen was kerkhistoricus en kon aantonen dat deze dogma’s niets met de oorspronkelijke boodschap van het christendom te maken hadden maar later bedacht zijn.”

Klooster

Zoekend noemt ook Peer Boselie zijn voormalige docent Peter Nissen. “Hij wilde intreden als monnik in het klooster van Mamelis, maar keert dan toch terug in het lekenbestaan.” Toch waren de uitstapjes naar het protestantisme en het klooster niet nutteloos; Nissen nam van alle zoektochten iets mee, weet Boselie: “Als Nissen iets las of meemaakte nam hij de kennis tot zich en wist er iets nieuws aan toe te voegen.” Tof Thissen vat samen: “Nissen heeft de ruimte genomen om te kijken wat bij hem paste.”

Compassie

Peter Nissen ontwikkelde tijdens zijn zoeken een geloofsbeleving die haaks stond op het traditionele religieuze denken. Zelf zei hij: “Ik zie God niet als een wezen dat op een wolk zit. Ik zie God eerder als de levenskracht, die voortdurend in mijn leven aanwezig is.” Op de vraag wat dat concreet betekende antwoordde hij: “Het belangrijkste is dat je leeft vanuit compassie. Samen met andere mensen vreugde en verdriet doormaken.”

Peter Nissen wordt zaterdag begraven in Nijmegen.