Nieuwe voorzitter Indië Herdenking: ‘Meer aandacht voor trauma’s latere generaties’

“De opgelopen trauma’s gaan niet alleen de direct betrokkenen bij de strijd in toenmalig Nederlands-Indië aan, maar ook de generaties daarna. Daar ga ik extra aandacht aan besteden”, zegt Vincent Zwijnenberg. Hij is sinds 1 juli de nieuwe voorzitter van Stichting Nationaal Indië-monument in Roermond, die zaterdag de 39ste editie van de jaarlijkse herdenking organiseert. In die hoedanigheid is hij niet van plan heel veel te veranderen aan de aard van de herdenking. Wel komen er andere accenten.

De Roermondse oud-wethouder heeft geen persoonlijke betrokkenheid bij de strijd in Nederlands-Indië. “Ik ben niet direct familiair betrokken, maar voel er zeker wat bij. Ik ben nog dienstplichtige geweest bij de afdeling Personeel van de Landmachtstaf in Den Haag en na mijn actieve dienstplicht nog een aantal jaren hoofdbestuurslid van de Algemene Vereniging Nederlandse Militairen, destijds met ruim 26.000 leden de grootste militaire belangenorganisatie voor dienstplichtigen. In die rollen had ik al betrokkenheid bij de mens achter de militair.”

Zwijnenberg is zich uiterst bewust van de gevoeligheid die tot op de dag van vandaag heerst rondom het thema van de strijd in toenmalig Nederlands-Indië en Nieuw Guinea.

Veteranen vonden het pijnlijk te erkennen dat er ernstige geweldsexcessen hebben plaatsgevonden en dat de aanleiding van de strijd met de inzichten van nu moeilijk te verdedigen is. “Ik ga in deze functie niet met de bril van nu zaken beoordelen”, zegt Zwijnenberg. “De strijd is gevoerd op basis van beslissingen van toen en daarbij zijn 6400 Nederlandse militairen omgekomen. Die herdenken we met eerbied en respect tijdens een jaarlijkse plechtigheid’”

Tekst gaat verder onder de foto

Nu het aantal veteranen van de strijd snel afneemt, is de vraag of de aard van de herdenking ook niet zal veranderen. Veel veteranen willen toch vooral eer betonen aan hun gesneuvelde kameraden. Daarbij gaat het even niet om alle andere slachtoffers en dus is van een gezamenlijke herdenking geen sprake. “Ik weet niet wat de toekomst brengt, zeg nooit nooit. Maar ik zit net in deze functie, dus het is echt nog niet aan mij om daar wat van te vinden.”

Zaterdag worden in Roermond de circa 6400 vaak dienstplichtige Nederlandse militairen herdacht die tijdens de onafhankelijkheidsoorlog in Nederlands-Indië omkwamen. Nederland probeerde na de Japanse capitulatie in 1945 met militair geweld het koloniale gezag te herstellen. Daarbij vielen ook aan Indonesische zijde vele tienduizenden doden. Nederland heeft excuses aangeboden voor het extreme geweld, maar niet voor de koloniale oorlog zelf. Een gezamenlijke herdenking van alle slachtoffers is er in Roermond niet.

Krassen op de ziel

Toch zegt Zwijnenberg wel dat wat hem betreft wel andere accenten gelegd gaan worden. “Ik wil meer aandacht besteden aan wat de latere generaties hebben gevoeld. Behalve de doden zijn veel soldaten met trauma’s teruggekomen. Die draag je over op latere generaties. Ook kinderen van veteranen hebben het moeten doen met een vader die met krassen op zijn ziel is teruggekomen. We herdenken de omgekomen soldaten, maar het grootste deel van de 230.000 actieve militairen in Nederlands-Indië en Nieuw Guinea is teruggekomen en een deel daarvan heeft akelige dingen meegemaakt. Dat heeft gevolgen gehad voor familieleden.”

Gezichten bij de namen

Daarnaast wil Zwijnenberg de herinnering aan de doden verdiepen. “Ik wil dat alle namen mensen worden. Met foto, met verhaal. Voor zover dat nog niet is gebeurd, moet dat de komende jaren uitgezocht worden.”